KAYNAKLAR KAYNAKLAR.....
[1] Müslim/ el-Camiu’s-Sahih
[2] Hamidullah bu sayımın 622 de olduğunu düşünür. Sahifetu Hemmam’da. Bu sayımla ilgili M.Tayyib Okiç’in ‘İslamiyette İlk Nufus Sayımı’ makalesine bakılabilir. (İF Dergisi 1958-59 s.11-20)
[3] el-Buhari/el-Camiu’s-Sahih :Huzeyfe (ö.36/656) şöyle anlatır: ‘Rasulullah buyurdu: Bana müslüman olanların isimlerini yazınız. Bunun üzerine biz O’na 1500 kişinin adlarını yazdık.’ Hadisin Müslim rivayetinde sayı 600-700 olarak geçer (ayrıca İbnu Mace/es-Sünen). Fethu’l-Bari’de adları yazılan 1500 Müslüman içinde erkek, kadın, köle ve çocuklar yer alır.
[4] Müslim/es-Sahih
[5] Fethu’l-Mugis’de İbnu Ömer tarafından da bu sayı 10 bin olarak verilirken Telkih’de ise ez-Zühri’ye dayanan rivayette bu sayı 12.000 olarak verilir.
[6] İbnu’l-Cevzi’nin, Telkihu Fuhumi’l-Asar fi’t-Tarihi ve’s-Siyer’de İbnu Abbas’dan anlattığına göre ‘Peygamber bir ramazanın ilk 10 günü geçince ashabı ile beraber bir sefere çıktı. O ve bütün sahabiler Kedid mevkiine (Mekek’ye 42 Mil uzakta der Mu’cemu’l-Buldan) varıncaya kadar oruç tuttular. Rasulullah burada iftar etti ve beraberindeki 10 bin sahabi ile beraber yoluna devam etti. Zehran’a (Mekke yakınında bir vadi der Mu’cemu’l-Buldan) gelip konakladı.
[7] /Fethu’l-Mugis
[8] /Fethu’l-Mugis
[9] Onu gören ve kendisinden hadis rivayet edenlerin sayısıdır. Vehatında Mekke, Medine ve bu iki şehir arasında bulunan yerlerde oturuyorlardı. Veda haccında bulunanlarda bu rakama dahildi. (İbnu’l-Cevzi/Telhih, İbnu’s-Salah/ Ulumu’l-Hadis, Tacdihu’l-Efkar) Fethu’l-Mugis’te bu sayıdan Rasulullah hayatta iken ölenlerin hariç olduğu kaydedilir.
[10] /Tedribu’r-Ravi, Fethu’l-Mugis
[11] Aynı rakam Şafii (ö.204/819) tarafındanda verilir. (Tecridu Esmaı’s-Sahabe, el-Baısu’l-Hasis, Fethu’l-Mugis)
[12] /Tedribu’r-Ravi
[13] Ebu Bekr Muhammed İbnu’t-Tib el-Bakıllani (ö.403/1012) Sababi kelimesinin es-Sohbe kelimesinden türediğini ve kısa bir süre sohbet edenin de bu isim kapsamnına girdiğinde dil alimlerinin ittifak ettiğini söyler. (el-Kifaye, Fethu’l-Mugis). Mukaddimetu Şerhu’n-Nevevi de hadiscilerin tanımı şere, örfe, lugata uygun bulunur.
[14] Sünniler Müslüman olmadığı gerekçesi ile Ebu Talib’i sahabe saymazlar.
[15] /el-Kifaye
/Fethu’l-Bari
[16] İbnu’s-Salah/Ulumu’l-Hadis
/Tedribu’r-Ravi
[17] Hiç kimse ama İbnu Ümmi Mektum’u sahabe saymamazlık etmek istemez.
[18] İbnu Hacer, el-İsabe’de, el-Buhari’nin tarifine bunu da eklemek ister. Ayrıca bak:
es-Suyuti/ er-Risale fi İlmi’l-Hadis
et-Tehanevi/ Kavaid fi Ulumi’l-Hadis
[19] et-Tehanevi/Kavaid’de buna dikkat çeker. Tedbiru’r-Ravi’de Kayzer’in Elçisi sahabe sayılmaz. Yine bu sınıflamanın şeref nedeniyle yapıldığı malum. İsnad açısından yaşadığı bir tecrübeyi aktarırıorsa munkatılik yok demektir.
[20] İbnu’s-Salah/Ulumu’l-Hadis. Bunun sebebinin bizzat sahabe oluşun bir şeref olmasına bağlanır. Fethu’l-Mugis adlı eserde bu görüşün sahibleri olarak ibnu’l-Medini (ö.234/849), talebesi el-Buhari (ö.869), İbnu Hanbel (ö.855) zikredilir.
[21] el-İstiab ve Usdu’l-Gabe’de verilen tercemeye göre Rasul’un zamanında onu görmeden müslüman olan bir şairdi. Ölümü üzerine hüzün şiirleri yazdı.
[22] et-Tehanevi/Kavaid
[23] el-İstiab ve Usdu’l-Gabe’de şu bilgiler verilir: Keşbe bintu Yezid’in oğludur. H.10 da 60 kişilik bir heyetin baiında Rasulullah’a gelerek heyetle beraber müslüman oldu. Daha sonra irtidat etti. Ebu Bekr’in hilafetinde tekrar islam oldu. Ebu Bekr’in bacısı Ümmü Ferve ile evlendi. Ondan Muhammed, İshak, İsmail, Hubabe ve Kureybe adlı çocukları oldu. Yermuk, Kadisiye, Medain, Nihavend ve Sıffin’e katıldı. Kays ibnu Ebi-Hazım, Ebu Vail, eş-Şabi, en-Nehai ondan hadis ricayet etti.63 yaşında ölünce namazını Hasan bin Ali kıldırdı.
[24] Bunlar önce irtidat edip sonra tekrar müslüman oldular. Sonradan müslüman olmalrına rağmen sohbet şerefini yitirdikleri kabul edilmiştir. Ebu Hanife ve Şafi’in bu görüşte olduğu nakledilir (Tedbiru’r-Ravi, Fethu’l-Mugis)
[25] Mekke’nin Fethi’nden mnce Müslüman oldu, hicret etti ve Peygamber’in vahyini yazdı.
[26] 25 de Mısır valisi oldu.27 de Afrika’yı fethetti
[27] İbnu Hanbel’in el-Müsned’indeki bilgilere göre Mekke fethinde müslüman olmuş, veda haccında bulunmuş, hadis nakletmiş, Ömer’in hilafeti sırasında kızdığı bir sebeble Hristiyan olmuştur.
[28] Ümmü Habibe’nin kocasıydı. O’nunla müslman olup Habeciştan’a hicret etti. Daha sonra Hristiyan olarak öldü.
[29] İbrahim dininde olduğunu söylerdi. Rasulullah O’nı överdi. Oğlu Said ibnu Zeyd ve Yeğeni Ömer ibnu Hattab Aşere-i Mübeşşere’den sayılır. (Tehzib, Usdu’l-Gabe)
[30] Bis’et’ten önce öldüğü için sahabi sayılmamaktadır. (el-İsabe, Fethu’l-Mugis)
[31] Bu tanımda İbrahim, Kasım’dan şanslı görünmektedir. (Tedribu’r-Ravi)
[32] Annesi Hint bintu Ebi Süfyan’dır. Rasulullah’ın ölümünden 2 sene önce doğmuş, Peygamber teberrüken onun ağzına birşey koyup dua etmişti. Ömer, Osman, Ali, Abbas, Safvan ibnu Umeyye, İbnu Abbas’dan hadis nakletti. (el-İstiab)
[33] /Tedribu’r-Ravi
[34] Ümmü Süleym’in oğlu. Biyografisi için bak: el-İstiab, Usdu’l-Gabe, Tehzibu’t-Tehzib
[35] el-İstiab, Usdu’l-Gabe
[36] Usdu’l-Gabe, el-İstiab, Tehzibu’t-Tehzib
[37] Rasulullah’a ‘senin adınla ilk isimlenen’ diye takdim edilmiş, duasını almıştı. (el-İstiab, Usdu’l-Gabe, tehzibu’t-Tehzib)
[38] İbnu Main, Ebu’z-Zur’a (ö.282/895), Ebu Hatim er-Razi (ö.277/890), Ebu Davud (ö.275/888) vd.muhaddisler Rasulullah’ın yüzlerini okşadığı, ağızlarına birşeyler koyup kendileri için dua ettiği çocukları sahabi saymazlar.
[39] Rasulullah’ın vefatından 8 sene önce doğdu.
[40] Hicretin 1.yılında doğdu.
[41] /el-İstiab, Sahabi sayanlarda vardır.
[42] /el-İstiab
[43] /el-İstiab
[44] /el-İstiab
[45] /el-İstiab, 60 sene kadılık yaptı.
[46] /el-İstiab
[47] Adı Abdurrahman ibnu Mille.
[48] Asıl adı İmran ibnu Milhan. Cahiliyet devrini de idrak etti daha sonra Müslüman oldu. Peygamber’i görmedi. (el-İsabe)
[49] /Tavdihu’l-Efkar
[50] İbnu’l-Esir (ö.630/1236)bu görüştedir. (Fevatihu’r-Rahamut). Bu Risaletin onlara şamilliği nedeniyle şeref açısından gündeme getirilir. Ya rivayet ciheti de işin işine girseydi?
[51] /el-Kifaye
[52] /Fevatihu’r-Rahamut
[53] /el-Baısu’l-Hasis
[54] ez-Zehebi’nin Mizanu’l-İ’tidal’de söyled iğine göre İbnu Hanbel O’nın kezzab olduğunu, İbnu Main sika olmadığını, Ebu Hatim (ö.277/890) metruk olduğunu, en-Nesai (ö.303/915) hadis uydurduğunu, İbnu Adi (ö.365/975) onun hadisleri iyi ezberlemediğini söyler.
[55] Senetteki Muhammed ibnu Omer el-Vakıdi ’nin hadiste mutemed olmadığına dikkat çeker el-Iraki (ö.806/1404)
(Tedribu’r-Ravi)
[56] /el-Kifaye, İbnu’s-Salah/Ulumu’l-Hadis, /el-Baısu’l-Hasis, Tedribu’r-Ravi
[57] /Meşahir
[58] İbnu Sa’d’ın verdiği bilgiye göre H.10 da kavminden 150 kişi ile Medine’ye gelmiş, Rasulullah’a vefatından 40 gün önce beyat etmişti.
[59] /Usdu’l-Gabe
[60] İbnu’s-Salah/ Ulumu’l-Hadis, Tedribu’r-Ravi, Fevatihu’r-Rahamut
[61] Bedir Savaşına Katılan Muhacirler
Bedir Savaşına Katılan Ensar
Habeşistan’a Hicret Ettiği, Uhud ve Sonraki Harblere Katıldığı hald Bedr’e Katılmayan İlk Müslümanlar
Mekke Fethinden Önce Müslüman Olanlar
Mekke Fethinden Sonra Müslüman Olanlar
[62] Gerçekte ilk Müslüman odur. Ma’mer’in ez-Zühri’den (ö.124/741) rivayetinde böyledir. Katade ve Muhammed İbnu İshak (ö.150/767) de bu görüştedir.
[63] Zeyd ibnu Erkam (ö.66/689), Ebu Zerr (ö.32/652), Mikdad (ö.33/653) e göre İlk Müslümandır). El-Hakim Ebu Abdullah’a göre Tarihçiler Ali hakkında ittifak ederler.
[64] İbnu Abbas, Hassan İbnu Sabit, İbrahim en-Nehai (ö.96/714) e göre ilk Müslüman’dır.
[65] O’nun ismi kölelerden ilk Müslümanlar arasında zikredilir.
[66] Ömer’in müslümanlığını ilanından sonra Peygamber’e biat eden Mekkelşlerdir. (Marifetu Ulumi’l-Hadis)
[67] 1. Hicrette 11 Erkek 4 ü kadın 15 kişi bulundu. 2.Hicrette 83 Erkek, 11 kadın olmak üzre 94 kişi vardı.
[68] 12 Medine’li
[69] Biyografisi için bak.el-İsabe. O zamana kadar inen ayetleri Medine’ye götürerek kabilesini toplayıp onlara okudu. (Usdu’l-Gabe)
[70] Çoğu Ensar’dan 70 kişi
[71] Akabe Beyatında bulunanlardan son ölendir. (Tedribu’r-Ravi)
[72] 60 dan fazlası Ensar, 240 dan fazlası Muhacirlerden olmak üzre 310 kişi idi. (Fethu’l-Mugis)
[73] Bedr’e katılanlardan esn son ölen Muhacir’dir. (Tedribu’r-Ravi)
[74] İbnu’l-Cevzi Bedir’e katılanlardan son ölen esraın o olduğunu iddia eder.
[75] Bedir’e katılan ensardan en son ölen sahabidir. (Tedribu’r-Ravi)
[76] Rıdvan’da bulunanlardan en son ölendir. (Tedribu’r-Ravi)
[77] Mekke Fethi günü veVeda Haccı’nda Rasulullah’ı gören ve bunun için sahabi sayılan çocuklar.
[78] Ebu’t-Tufeyl ve Ebu Cuhayfe onu tavaf esnasında Zemzem kuyusu yanında gördüler. (Tedribu’r-Ravi)
[79] /Tedribu’r-Ravi
[80] /Tedribu’r-Ravi
[81] İbnu’s-Salah/Ulumu’l-Hadis (Hayatı İçin Bak: el-İstiab, Usdu’l-Gabe)
[82] İbnu’s- Salah/Ulumu’l-Hadis ,Telkih, el-İstiab, el-Baisu’l-Hasis,
[83] İbnu’s-Salah/Ulumu’l-Hadis, Tedribu’r-Ravi, el-İsabe, el-İstiab
[84] İbnu’s-Salah/Ulumu’l-Hadis, el-Baısu’l-Hasis (Hayatı için Bak:el-İstiab, Meşahir, Tehzib)
[85] İbnu’s-Salah/Ulumu’l-Hadis, Tedribu’r-Ravi. (Hayatı İçin Bak: el-İstiab, Usdu’l-Gabe, Tehzib)
[86] /Tavdihu’l-Efkar
[87] İbnu’s-Salah/Ulumu’l-Hadis,Meşahir,, el-İsabe, el-İstiab
[88] /Telkih
[89] el-İstiab, Meşahir, Telkih, Tehzib
[90] /Tedribu’r-Ravi. es-Suyuti’nin tesbiti de böyledir. Ayrıca İbnu’s-Salah, el-Baisu’l-Hasis, Tehzib isimli eserlerde Sehl ibnu Sa’d es-Saidi’nin (ö.88-91/706-709) adı geçer. Telkih’de ise Cabir ibnu Abdullah’ın adı geçer.
[91] Bunu İbnu’s-Salah Ulumu’l-Hadis’de nakleder.Bazıları ölüm tarihini 100,102 olarak verir. İbnu Hibban (ö.354/965) ve İbnu Mende (ö.470/1077) 107 de öldüğünü söyler. (Tedribu’r-Ravi). Vehb ibnu Cerir ibnu Hizam babasından şöyle nakleder: ‘ben 110 da Mekke’deydim. Bir cenaze gördüm. Bunun kim olduğunu sordum. ‘Bu Ebu’t-Tufeyl’dir’ dediler... İbnu Hacer ,İkraş İbnu Zueyb’in Ebu’t-Tufeyl’den sonra öldüğü rivayetlerini kabul etmez. (Tehzib). Mekke’de son ölenin Cabir ibnu Abdullah olduğu yolundaki nakil yanlıştır. O Medine’de ölmüştür (el-Baisu’l-Hasis). Telkih’de ise Mekke için İbnu Ömer’in adı verilir.
[92] Yeryüzünde en son ölen sahabidir. (el-Mearif, Meşahr, el-İstiab, Tedribu’r-Ravi)
[93] İbnu’s-Salah/ Ulumu’l-Hadis, Telkih, Tehzib, Tedribu’r-Ravi
[94] /Tedribu’r-Ravi. (Hayatı Hakkında bak:el-İstiab, Usdu’l-Gabe). Kimileri Semerkand’da son ölenin Kusem ibnu’l-Abbas (ö.57/676) olduğunu söyler. Kusem’in hayatı için Bak: el-İstiab, Usdu’l-Gabe, Tehzib
[95] /Tedribu’r-Ravi, el-İstiab
[96] /Meşahir, el-İstiab, Tehzib.
Kimileri Şam’da son ölenin Ebu Umame el-Bahili (88.705) olduğunu söylerler. (Meşahir, Telkih, el-İstiab, Tehzib). Bu yanlıştır (Tedribu’r-Ravi)
[97] /Tehzib. (Hayatı için bak: el-İstiab, Usdu’l-Gabe)
[98] /Tedribu’r-Ravi. (Hayatı Hakkında Bak:Usdu’l-Gabe)
[99] /el-Şhkam
[100] /el-İstiab, el-Belazuri, Futuhu’l-Buldan
[101] /el-İsabe
[102] et-Taberi/ et-Tarih
[103] /Usdu’l-Gabe
[104] /et-Teratib
[105] İbnu Hanbel/el-Müsned
[106] İbnu Sa’d
[107] /el-İstiab
[108] /el-İsabe
[109] /Usdu’l-Gabe, İbnu Sa’d,
[110] /el-İsabe
[111] İbnu Hanbel/el-Müsned
[112] İbnu Hanbel/ Fadailu’s-Sahabe
[113] el-IraKı/ Takribu’l-Esanid ve Tertibu’l-Mesanid
[114] /el-İstiab
[115] el-Buhari/ Kitabu'l-İlim
[116] 2/el-BaKara 159-160
[117] el-Buhari/ Kitabu'l-İlim
[118] el-Müsedded/ Müsned
[119] ed-Darimi/ es-Sünen
[120] Biyografisi için Bak: el-İstiab
[121] /et-Teratib
[122] /el-İsabe
[123] İbnu Sa’d
[124] /el-İstiab
| 
